آموزش تشخیص گام آهنگ؛ چطور گام یک آهنگ را پیدا کنیم؟

البته قبل از اینکه بریم سراغ معرفی نرم افزار تشخیص گام موسیقی ، بهتره که به موضوعاتی که فهم و درک بهتری از گام یک آهنگ به ما میدن بپردازیم .

در بیشتر آهنگ‌ها می‌توان با چند نشانه ساده، گام را پیدا کرد: گوش دادن به جایی که موسیقی روی آن آرام می‌گیرد، پیدا کردن نت مرکزی یا پایه، بررسی توالی آکوردها و در صورت وجود برگه نت‌نویسی، با نگاه کردن به سرکلید میشه گام رو پیدا کرد.

مثلاً ممکن است متوجه شوید که یک آهنگ مدام به نت C برمی‌گردد. اگر بعد از بررسی هارمونی مشخص شود که C نت مرکزی موسیقی است و فضای حسی آن هم ماژور است، می‌توان گفت آهنگ در C major قرار دارد.

اما یک نکته مهم وجود دارد: اولین نت، اولین آکورد یا حتی آخرین نت آهنگ همیشه به‌تنهایی گام را مشخص نمی‌کند. برای تشخیص مطمئن‌تر باید چند نشانه را کنار هم قرار دهید.

در این مقاله مرحله‌به‌مرحله یاد می‌گیریم چطور گام یک آهنگ را با گوش، آکورد، نت موسیقی و ابزارهای دیجیتال تشخیص دهیم.

وقتی می‌گوییم یک آهنگ در گام C major است یعنی چه؟

قبل از اینکه سراغ روش تشخیص برویم، بهتر است خود مفهوم گام آهنگ را روشن کنیم.

وقتی می‌گوییم یک آهنگ در C major است، منظور فقط این نیست که نت‌های C، D، E، F، G، A و B در آن استفاده شده‌اند. نکته مهم‌تر این است که C نقش مرکز یا Tonic موسیقی را دارد؛ یعنی موسیقی نسبت به C احساس ثبات و فرود پیدا می‌کند.

به زبان ساده، Tonic همان نتی است که موسیقی در بسیاری از لحظات به آن برمی‌گردد و وقتی روی آن متوقف می‌شویم، احساس می‌کنیم خط ملودی اصطلاحا به نتِ خانه رسیده است!

برای آشنایی بیشتر با مفهوم گام به صفحه‌ی آموزش گام موسیقی و انواع گام + ویدئو سر بزنید

سریع‌ترین روش برای تشخیص گام آهنگ چیست؟

اگر بخواهیم یک روش کاربردی و نسبتاً سریع داشته باشیم، این ترتیب را امتحان کنید:

1. یک بخش واضح از آهنگ، ترجیحاً کورِس (Chorus)، را گوش کنید.
2. ببینید موسیقی در کجا احساس فرود و پایان پیدا می‌کند.
3. نت آن فرود را روی پیانو یا گیتار پیدا کنید.
4. بررسی کنید فضای حسی موسیقی ماژور است یا مینور ( این بخش نیاز به تمرین و تجربه دارد که دوره آموزش تئوری موسیقی وایرال به خوبی این مفاهیم را به شما آموزش می‌دهد)
5. آکوردهای اصلی آهنگ را بررسی کنید.
6. اگر برگه نت موسیقی دارید، سرکلید را نیز بررسی کنید.
7. اگر هنوز مطمئن نیستید، نتیجه را با یک نرم افزار تشخیص گام یا Key Finder مقایسه کنید.

اصل مهم این است که به یک نشانه تنها اعتماد نکنید. تشخیص گام مطمئن‌تر زمانی اتفاق می‌افتد که گوش، ملودی و هارمونی یکدیگر را تأیید کنند.

چطور گام آهنگ را با گوش تشخیص دهیم؟

برای یک نوازنده یا آهنگساز، تشخیص گام با گوش ارزشمندترین روش است؛ چون به‌جای وابستگی به نرم‌افزار، مستقیماً رابطه بین نت‌ها و مرکز موسیقی را می‌شنوید.

خبر خوب این است که برای این کار به گوش ابسولوت نیاز ندارید.

آنچه نیاز دارید، توانایی تشخیص رابطه نت‌ها با یک مرکز تونال است.

معرفی 7 نرم افزار تقویت گوش موسیقی + معرفی بهترین برنامه

مرحله اول: نُت «خانه» یا نُت مرکزی را پیدا کنید

یک آهنگ را پخش کنید و به پایان جمله‌های موسیقی توجه کنید.

سعی کنید با صدای خودتان یک نت را زمزمه کنید که احساس می‌کنید اگر موسیقی روی آن متوقف شود، جمله کامل می‌شود.

مثلاً فرض کنید آهنگ را گوش می‌کنید و حس می‌کنید هر بار که ملودی به G می‌رسد، موسیقی آرام می‌شود.

حالا G را روی پیانو پیدا کنید.

آن را در قسمت‌های مختلف آهنگ بنوازید.

اگر G در چند نقطه مهم آهنگ احساس ثبات و فرود ایجاد کرد، احتمال زیادی وجود دارد که نت پایه یا مرکزی آهنگ باشد.

چطور بفهمیم آهنگ ماژور است یا مینور؟

پیدا کردن Tonic فقط نصف مسیر است.

فرض کنید متوجه شده‌اید که مرکز آهنگ نت A است. حالا باید بفهمید:

A major است یا A minor؟

یکی از روش‌های عملی این است که نت سوم را بررسی کنید.

در گام A major ما این نت ها رو داریم:

و در گام A minor:

A – B – C – D – E – F – G

تفاوت مهم در اینجا C# و C است.

اگر مرکز آهنگ نت A باشد و فضای هارمونی و ملودی بیشتر با C# سازگار باشد، A major محتمل است. اگر C طبیعی نقش مهمی داشته باشد و هارمونی حول A minor شکل گرفته باشد، A minor محتمل‌تر است.

البته فقط به حس «شاد یا غمگین» اعتماد نکنید. این روش برای یک حدس اولیه خوب است، اما موسیقی می‌تواند بسیار پیچیده‌تر از این باشد.

در تئوری موسیقی، یک گام مینور می‌تواند از نظر ملودی با استفاده از درجات مختلف شکل‌های متفاوتی پیدا کند؛ بنابراین دیدن یک نت خارج از شکل ساده مینور طبیعی به‌تنهایی به معنی تغییر گام نیست.

چطور از روی آکوردها گام آهنگ را پیدا کنیم؟

اگر آکوردهای یک آهنگ را بلد باشید، تشخیص گام بسیار راحت‌تر می‌شود.

فرض کنید آکوردهای اصلی آهنگ این‌ها هستند:

C – F – G – Am

این آکوردها همگی در مجموعه آکوردهای C major قرار می‌گیرند:

بنابراین C major یک گزینه بسیار جدی است.

اما هنوز یک سؤال باقی می‌ماند:

آیا ممکن است گام همین آهنگ A minor باشد؟

بله.

چون گام‌های A minor و C major نت‌های مشترکی دارند و آکوردهای اصلی آن‌ها نیز در بسیاری از موارد مشترک هستند.

پس فقط دیدن مجموعه آکوردها کافی نیست؛ باید ببینید کدام آکورد نقش مرکز را دارد.

اگر توالی مرتباً به آکورد C برمی‌گردد و C حس پایان و ثبات ایجاد می‌کند، گام C major محتمل‌تر است.

اگر موسیقی حول آکورد Am می‌چرخد و Am محل فرود اصلی است، گام A minor می‌تواند تفسیر مناسب‌تری باشد.

این همان دلیلی است که تشخیص Key فقط با شمردن نت‌ها یا آکوردها همیشه کافی نیست.

چرا اولین آکورد آهنگ را نباید سریعاً گام آهنگ بدانیم؟

این یکی از رایج‌ترین اشتباهات مبتدی‌هاست.

فرض کنید آهنگ با Am شروع شود.

این موضوع به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که آهنگ در A minor است.

ممکن است:

Am → F → C → G

در واقع در گام آن آهنگ C major باشد و آکورد Am فقط نقطه شروع توالی آکورد باشد.

همین‌طور ممکن است یک آهنگ در G major باشد اما با آکورد Em شروع شود.

بنابراین:

اولین آکورد = لزوماً گام آهنگ نیست.

برای تشخیص بهتر، به آکوردی توجه کنید که موسیقی بیشترین احساس ثبات و فرود را روی آن دارد.

شاید به این مطلب هم علاقمند باشید:

• آموزش تشخیص آکوردهای یک آهنگ با نرم افزار و بدون نرم افزار

بهترین نرم افزار تشخیص گام آهنگ چیست؟

اگر بخواهید گام یک فایل صوتی را بدون تحلیل دستی پیدا کنید، نرم‌افزارهای Key Detection می‌توانند کار را بسیار سریع‌تر کنند. با این حال، همان‌طور که در بخش‌های قبلی گفتیم، بهتر است نتیجه نرم‌افزار را یک پاسخ اولیه بدانید و در صورت اهمیت، آن را با گوش و هارمونی آهنگ بررسی کنید چون این نرم افزارها خطا دارند .

Mixed In Key؛ گزینه مناسب برای تشخیص گام آهنگ (پولی)

یکی از نرم‌افزارهای شناخته‌شده برای این کار Mixed In Key است. این نرم‌افزار فایل‌های موسیقی را تحلیل می‌کند و گام آهنگ را نمایش می‌دهد. علاوه بر گام، می‌تواند اطلاعاتی مانند BPM، Energy Level و Cue Pointها را نیز برای موسیقی ارائه کند.

مزیت Mixed In Key برای کسی که صرفاً می‌خواهد گام آهنگ را پیدا کند این است که لازم نیست ابتدا آکوردها یا ملودی را به‌صورت دستی استخراج کند؛ فایل را در نرم‌افزار قرار می‌دهید و نتیجه تحلیل را دریافت می‌کنید.

اگر هدف شما فقط فهمیدن گام یک آهنگ است، لازم نیست تمام قابلیت‌های مربوط به DJ را استفاده کنید؛ مهم‌ترین بخش برای این مقاله همان تشخیص گام با نرم افزار است.

آیا Ableton Live هم می‌تواند گام را مشخص کند؟

اگر از Ableton Live 12 استفاده می‌کنید، این نرم‌افزار امکانات مربوط به Keys and Scales دارد و می‌توانید نت پایه و گام را تعیین و مشاهده کنید. همچنین Scale Awareness در بخش‌های مختلف Live برای کار با MIDI و ابزارهای موسیقی استفاده می‌شود.

با این حال، کاربرد Scale Mode در Ableton با یک نرم‌افزار تخصصی تشخیص گام دقیقاً یکسان نیست. بنابراین اگر هدف اصلی شما فقط این است که یک فایل صوتی را وارد کنید و Key آن را پیدا کنید، ابزار تخصصی تشخیص کلید موسیقی می‌تواند روند مستقیم‌تری داشته باشد.

در نهایت کدام نرم‌افزار را انتخاب کنیم؟

اگر کاربر موبایل هستید، جدول را بصورت افقی اسکرول کنید

اگر بخواهیم برای کاربر معمولی که فقط می‌خواهد گام یک آهنگ را پیدا کند یک گزینه مشخص معرفی کنیم، Mixed In Key انتخاب مناسبی است؛ مخصوصاً اگر علاوه بر تشخیص Key، به BPM و اطلاعات تحلیلی دیگر آهنگ نیز نیاز داشته باشید. برای تولیدکنندگان موسیقی که می‌خواهند Key نمونه‌ها و فایل‌های صوتی را داخل محیط تولید موسیقی بررسی کنند، Studio Edition کاربرد تخصصی‌تری دارد.

با این حال، بهتر است نرم‌افزار را جایگزین گوش موسیقایی خود نکنید. اگر نتیجه نرم‌افزار با چیزی که از Harmony و Tonic آهنگ می‌شنوید متفاوت است، ارزش دارد که علت اختلاف را بررسی کنید.

اگر روش‌های مختلف جواب‌های متفاوت بدهند چه کنیم؟

این اتفاق کاملاً ممکن است.

مثلاً:

• Key Finder می‌گوید A minor
• از روی آکوردها C major به نظر می‌رسد
• گوش شما بیشتر A را به‌عنوان خانه می‌شنود

در چنین شرایطی به‌جای اینکه یکی از جواب‌ها را تصادفی انتخاب کنید، مرحله‌به‌مرحله بررسی کنید.

یک چک‌لیست ساده

۱. Tonic را پیدا کنید.

کدام نت بیشترین احساس ثبات را دارد؟

۲. پایان جمله‌ها را بررسی کنید.

ملودی در پایان بخش‌های مهم روی چه نتی فرود می‌آید؟

۳. آکوردهای اصلی را بررسی کنید.

کدام آکورد بیشتر نقش نقطه استراحت دارد؟

۴. Major یا Minor را مشخص کنید.

آیا ساختار و هارمونی حول Major یا Minor شکل گرفته است؟

۵. Key Signature را بررسی کنید.

اگر نت موسیقی دارید، آیا با نتیجه شما سازگار است؟

۶. نتیجه ابزار را مقایسه کنید.

اگر Key Finder نتیجه متفاوتی دارد، ببینید چرا.

این روش ترکیبی معمولاً بسیار قابل‌اعتمادتر از تکیه بر یک نشانه است.

اگر گام آهنگ در طول قطعه تغییر کند چه؟

همه آهنگ‌ها الزاماً از ابتدا تا انتها در یک Key باقی نمی‌مانند.

ممکن است آهنگ در Verse در یک Key باشد و در Chorus یا Bridge به Key دیگری منتقل شود. به این اتفاق Modulation یا تغییر گام گفته می‌شود.

در چنین حالتی پرسیدن اینکه:

«گام کل آهنگ چیست؟»

ممکن است بیش از حد ساده‌سازی باشد.

بهتر است بخش‌های مختلف را جداگانه بررسی کنید.

برای مثال:

• Verse: C major
• Chorus: C major
• Bridge: E major
• Final Chorus: E major

در چنین آهنگی گفتن اینکه «گام آهنگ C major است» فقط بخشی از واقعیت را بیان می‌کند.

برخی ابزارهای خودکار نیز ممکن است یک کلید غالب را برای کل فایل اعلام کنند، در حالی که تحلیل دقیق‌تر باید تغییر مرکز تونال را در بخش‌های مختلف نشان دهد.

چرا تشخیص گام برای نوازنده و آهنگساز مهم است؟

فهمیدن گام آهنگ فقط یک تمرین تئوری نیست.

وقتی Key یک آهنگ را می‌دانید، بسیاری از کارهای بعدی آسان‌تر می‌شوند.

برای نوازنده

• آکوردهای مناسب را راحت‌تر پیدا کنید.
• ملودی را سریع‌تر روی ساز پیدا کنید.
• آهنگ را Transpose کنید.
• برای بداهه نوازی از گام مناسب شروع کنید.
• رابطه بین نت‌های ملودی و آکوردها را بهتر درک کنید.

برای آهنگساز

• ملودی شما نسبت به تونیک چه رابطه‌ای دارد.
• چرا بعضی آکوردها حس ثبات و بعضی حس کشش ایجاد می‌کنند.
• چطور توالی آکورد بسازید.
• چطور ملودی و Harmony را با هم هماهنگ کنید.
• هنگام تغییر Key دقیقاً چه اتفاقی در موسیقی افتاده است.

برای تنظیم‌کننده و تولیدکننده موسیقی

دانستن گام و کلید هنگام کار با بخش های مختلف موسیقی:

• Vocal
• Bass
• Synth
• Piano
• Guitar
• Samples
• MIDI

نیز کاربرد زیادی دارد، چون باید بدانید نت‌ها و آکوردهای مختلف چه رابطه‌ای با مرکز موسیقی دارند.

جمع‌بندی

برای تشخیص گام آهنگ لازم نیست از همان ابتدا سراغ فرمول‌های پیچیده تئوری موسیقی بروید. مهم‌ترین مهارتی که باید یاد بگیرید، پیدا کردن مرکز تونال یا Tonic است؛ یعنی نتی که موسیقی بیشترین احساس ثبات و «خانه» را نسبت به آن ایجاد می‌کند.

بعد از آن می‌توانید با بررسی Major یا Minor بودن، آکوردهای اصلی، پایان جمله‌ها و در صورت وجود نت موسیقی، Key Signature، نتیجه خود را دقیق‌تر کنید.

اگر تازه شروع کرده‌اید، پیشنهاد می‌کنم به‌جای اینکه همیشه از Key Finder استفاده کنید، ابتدا خودتان گام را حدس بزنید و بعد با ابزار آن را بررسی کنید. این کار به‌مرور گوش شما را به شنیدن Tonic، رابطه بین نت‌ها و عملکرد آکوردها حساس‌تر می‌کند.

در نهایت، هدف فقط این نیست که بتوانید بگویید یک آهنگ C major یا A minor است؛ هدف این است که وقتی موسیقی را می‌شنوید، کم‌کم بتوانید بفهمید مرکز آن کجاست و نت‌ها و آکوردها چه رابطه‌ای با آن دارند. همین مهارت بعدها در نوازندگی، درآوردن آهنگ با گوش، بداهه‌نوازی و آهنگسازی کاربرد مستقیم پیدا می‌کند.