اگر یک آهنگ را بارها شنیده باشید، احتمالاً گاهی پیش آمده که بخواهید آن را با پیانو یا گیتار اجرا کنید، اما ندانید چه آکوردهایی در آن استفاده شده‌اند. شاید حتی بتوانید ملودی را با گوش پیدا کنید، ولی وقتی نوبت به آکوردها می‌رسد، مغزتان قفل می‌کند سخت می‌شود.
تشخیص آکورد آهنگ با گوش مهارتی است که می‌توان آن را یاد گرفت و تقویت کرد. برای این کار لازم نیست گوش ابسولوت داشته باشید یا بتوانید از همان لحظه اول نام دقیق هر آکورد را حدس بزنید. بهتر است ابتدا رابطه آکوردها با گام، نت باس و حرکت هارمونی را بشنوید و سپس نام آکورد را مشخص کنید.
در این آموزش یاد می‌گیریم چطور آکوردهای یک آهنگ را مرحله‌به‌مرحله پیدا کنیم، چگونه از گام و نت باس کمک بگیریم، چطور آکوردهای ماژور و مینور را از هم تشخیص دهیم و اگر با آکوردهای معکوس یا خارج از گام روبه‌رو شدیم چه کار کنیم.
برای پیدا کردن آکورد یک آهنگ از کجا شروع کنیم؟
اگر بخواهید از همان ابتدا تمام نت‌های یک آهنگ را گوش کنید و حدس بزنید چه آکوردی در حال نواخته شدن است، احتمالاً کارتان سخت می‌شود.
روش ساده‌تر این است که مسئله را به چند مرحله تقسیم کنید:
- گام آهنگ را پیدا کنید.
- آن قسمت از آهنگ که توالی آکورد دارد را مشخص کنید.
- نت باس هر آکورد را پیدا کنید.
- تشخیص درست نت های بالای نت باس
- تشخیص ماژور یا مینور بودن آکوردها
- آکورد را روی ساز امتحان کنید.
- در نهایت آن را با ملودی و کل آهنگ مقایسه کنید.
پیدا کردن گام الزاماً همیشه اولین مرحله نیست، اما برای بسیاری از آهنگ‌ها، دانستن گام باعث می‌شود تعداد گزینه‌های احتمالی بسیار کمتر شود. آکوردهای دیاتونیک هر گام نیز الگوی مشخصی دارند و همین موضوع یکی از ابزارهای مهم تشخیص آکورد است.
سریع‌ترین روش تشخیص آکورد آهنگ با گوش
اگر بخواهیم تمام روش‌های تئوری را کنار بگذاریم و یک روش عملی برای شروع داشته باشیم، این مراحل را انجام دهید.
مرحله اول: یک بخش کوتاه از آهنگ انتخاب کنید
کل آهنگ را یک‌جا بررسی نکنید.
یک قسمت چهار تا هشت میزان از آهنگ را انتخاب کنید و چند بار گوش دهید.
به جای اینکه از خودتان بپرسید:
«الان چه آکوردی دارد پخش می‌شود؟»
ابتدا بپرسید:
«الان باس چه نتی را می‌زند؟»
این تغییر نگاه بسیار مهم است.
مرحله دوم: نت باس را پیدا کنید
در بسیاری از تنظیم‌ها، نت باس سرنخ بسیار خوبی برای پیدا کردن ریشه آکورد است.
اگر باس در یک بخش روی C قرار دارد، احتمال اینکه آکوردی با ریشه C داشته باشیم زیاد است؛ اما این موضوع قطعی نیست، چون ممکن است آکورد معکوس باشد.
برای تمرین، آهنگ پخش کنید و سعی کنید فقط خط باس را دنبال کنید.
حتی اگر نُت دقیق را نمی‌دانید، ابتدا حرکت آن را پیدا کنید:
بالا می‌رود؟ پایین می‌آید؟ ثابت می‌ماند؟
بعد نت‌های احتمالی را روی پیانو یا گیتار امتحان کنید.
مرحله سوم: نوع آکورد را پیدا کنید ( ماژور یا مینور یا . . . )
وقتی احتمال دادید ریشه آکورد C است، بررسی کنید صدای آن بیشتر شبیه:
- C ماژور
- C مینور
- C7
- Cmaj7
- Csus4
- یا نوع دیگری
است.
برای شروع، فقط سه‌صدایی‌های ماژور و مینور را تمرین کنید. لازم نیست از همان ابتدا سراغ ده‌ها نوع آکورد بروید، این کاملا یک موضوع تجربی است و کسانی که دوره تئوری موسیقی گذرانده اند و نوازندگی سروکار دارند معمولا به راحتی می‌تواندد صدای ماژور و مینور و دیمینیش و ساسپند را از هم تشخیص دهند.
مرحله چهارم: آکورد را همراه آهنگ بنوازید
آکوردی که حدس زده‌اید را هم‌زمان با آهنگ اجرا کنید.
اگر هارمونی درست باشد، معمولاً احساس می‌کنید آکورد با موسیقی «جفت» شده است.
اگر صدای آن ناهماهنگ است، یکی از این موارد می‌تواند اشتباه باشد:
- ریشه آکورد را اشتباه پیدا کرده‌اید.
- ماژور و مینور را اشتباه تشخیص داده‌اید.
- آکورد معکوس است.
- آکورد نوع دیگری دارد.
- یا اصلاً آن بخش متعلق به آکورد دیگری است.
مرحله پنجم: آکورد را در کنار آکوردهای قبل و بعد بررسی کنید
این مرحله بسیار مهم است.
یک آکورد را نباید همیشه به‌صورت جداگانه بررسی کرد. جایگاه آن در توالی آکوردها نیز سرنخ مهمی است.
برای مثال، در یک آهنگ در C ماژور ممکن است با توالی:
C → F → G → C
روبه‌رو شوید.
اگر یکی از آکوردها را به‌درستی تشخیص دهید، آکوردهای قبل و بعد نیز راحت‌تر قابل پیش‌بینی می‌شوند.
نقش گام در تشخیص آکوردهای آهنگ چیست؟
اگر گام آهنگ را بدانید، تشخیص آکورد بسیار ساده‌تر می‌شود.
برای مثال، در گام C ماژور، نت‌های گام عبارت‌اند از:
C – D – E – F – G – A – B
اگر روی هر درجه از این گام یک آکورد سه‌صدایی بسازیم، به این الگو می‌رسیم:
این الگو در تمام گام‌های ماژور از نظر کیفیت آکوردها یکسان است؛ فقط نام نت‌ها تغییر می‌کند.
چرا این جدول برای تشخیص آکورد مهم است؟
فرض کنید تشخیص داده‌اید آهنگ در C ماژور است و در یک بخش، باس روی D قرار دارد.
در ساده‌ترین حالت، یکی از گزینه‌های محتمل Dm است.
اگر باس روی A باشد، Am یکی از گزینه‌های اصلی است.
اگر روی G باشد، G ماژور یکی از گزینه‌های مهم خواهد بود.
البته این به معنی آن نیست که هر آهنگ در C ماژور فقط از همین هفت آکورد استفاده می‌کند. آهنگساز می‌تواند از آکوردهای خارج از گام، آکوردهای قرضی، دومینانت‌های فرعی و تغییر گام استفاده کند.
اما در مرحله ابتدایی، این جدول تعداد گزینه‌های شما را به شکل قابل توجهی کم می‌کند.
شاید به این مطلب هم علاقمند باشید:
اعداد رومی چه کمکی به تشخیص آکورد آهنگ می‌کنند؟
اگر با تئوری موسیقی کمی آشنا باشید، بهتر است آکوردها را فقط با نامشان نشناسید.
مثلاً در C ماژور:
C – F – G – Am
به‌ترتیب می‌شوند:
I – IV – V – vi
این روش به شما کمک می‌کند به جای حفظ کردن آکوردهای یک آهنگ، رابطه آکوردها با گام را بشنوید.
مثلاً اگر یک توالی را در C ماژور بشنوید:
C → G → Am → F
می‌توانید آن را به شکل:
I → V → vi → IV
درک کنید.
حالا اگر همان الگو در G ماژور اجرا شود، نام آکوردها عوض می‌شود، اما رابطه آن‌ها همچنان:
I → V → vi → IV
است.
تربیت گوش حرفه‌ای نیز فقط بر تشخیص نام نت و آکورد تکیه نمی‌کند؛ شنیدن نقش و رابطه آکورد با گام بخش مهمی از این مهارت است.
شاید به این مطالب هم علاقمند باشید:
اگر گام آهنگ را نمی‌دانیم، اول گام را پیدا کنیم یا آکوردها را؟
در بیشتر موارد، پیدا کردن گام ابتدا کار را ساده‌تر می‌کند؛ اما این قانون مطلق نیست.
اگر آهنگ ساده باشد، ممکن است شما ابتدا چند آکورد را از روی گوش پیدا کنید و بعد از روی مجموعه آن‌ها گام را تشخیص دهید.
مثلاً اگر آکوردهای:
C – F – G – Am
را پیدا کرده باشید، C ماژور یکی از گزینه‌های بسیار محتمل است.
آکوردهای معکوس را چطور تشخیص دهیم؟
گاهی آکوردی که می‌شنوید از نظر نت‌ها مثلاً C ماژور است، اما پایین‌ترین نت آن C نیست.
فرض کنید نت‌های آکورد:
C – E – G
باشند، اما E در باس قرار گرفته باشد.
در این حالت آکورد به شکل:
C/E
نوشته می‌شود.
یعنی آکورد اصلی C است، اما E در باس قرار دارد.
این موضوع هنگام تشخیص آکورد آهنگ اهمیت زیادی دارد، چون اگر فقط به باس گوش دهید ممکن است E را ریشه آکورد تصور کنید.
از کجا بفهمیم آکورد معکوس است؟
بهتر است سه چیز را کنار هم بررسی کنید:
- نت باس چیست؟
- چه نت‌هایی بالای باس شنیده می‌شوند؟
- حرکت باس نسبت به آکورد قبل و بعد چگونه است؟
اگر مثلاً باس به‌صورت روان از C به E و سپس به F حرکت می‌کند، ممکن است بخشی از این حرکت حاصل استفاده از آکوردهای معکوس باشد.
بنابراین هنگام نوشتن آکوردهای آهنگ، فقط نام آکورد را ثبت نکنید؛ اگر باس اهمیت دارد، شکل آکورد را نیز بررسی کنید.
آکوردهای هفتم را چطور تشخیص دهیم؟
وقتی در تشخیص سه‌صدایی‌ها مهارت پیدا کردید، می‌توانید سراغ آکوردهای هفتم بروید.
مثلاً:
C – E – G – Bb
یک C7 است.
در مقایسه با C ماژور، یک نت اضافه شده است.
یا:
C – E – G – B
یک Cmaj7 است.
برای تشخیص چنین آکوردهایی، بهتر است ابتدا سه نت اصلی آکورد را بشنوید و سپس به صدای نت چهارم توجه کنید.
این کار از نظر شنیداری بسیار ساده‌تر از تلاش برای تشخیص یک آکورد چهارنُتی به‌صورت یک‌جا است.
در آموزش‌های تخصصی تربیت شنوایی نیز معمولاً بعد از سه‌صدایی‌ها، تشخیص آکوردهای هفتم، معکوس‌ها و سپس هارمونی‌های پیچیده‌تر آموزش داده می‌شود. ([Berklee Online][1])
اگر آکورد آهنگ خارج از گام بود چه کنیم؟
این اتفاق کاملاً طبیعی است.
قرار نیست تمام آکوردهای یک آهنگ حتماً از هفت آکورد دیاتونیک گام تشکیل شده باشند.
ممکن است آهنگساز از:
- آکورد قرضی
- دومینانت فرعی
- آکورد کروماتیک
- آکورد گذر
- یا تغییر گام
استفاده کرده باشد.
برای مثال، در C ماژور آکورد Dm دیاتونیک است؛ اما اگر به‌جای Dm، آکورد D ماژور را بشنویم، نت F به F# تغییر کرده است.
این تغییر می‌تواند نشانه استفاده از یک هارمونی خارج از آکوردهای ساده گام باشد و نباید صرفاً به دلیل اینکه با جدول هفت آکورد مطابقت ندارد، آن را اشتباه بدانیم.
در هارمونی، دومینانت‌های فرعی یکی از نمونه‌های رایج آکوردهایی هستند که موقتاً به سمت یک آکورد دیگر کشش ایجاد می‌کنند.
آیا می‌توان آکوردهای آهنگ را با نرم‌افزار تشخیص داد؟
بله. امروزه ابزارهای مختلفی وجود دارند که می‌توانند از روی فایل صوتی یا آهنگ، گام و آکوردهای احتمالی را پیشنهاد کنند.
اما بهتر است نرم‌افزار را ابزار کمکی بدانید، نه جایگزین گوش.
تشخیص خودکار آکورد در شرایط ساده می‌تواند بسیار مفید باشد، اما در آهنگ‌هایی با تنظیم شلوغ، آکوردهای معکوس، نت‌های اضافه، سازهای متعدد یا هارمونی پیچیده ممکن است نتیجه‌ای ارائه شود که نیاز به بررسی داشته باشد.
یکی از بهترین و دقیق ترین نرم افزارهای تشخیص آکورد riffstation میباشد.
جمع‌بندی
برای تشخیص آکورد آهنگ لازم نیست از همان ابتدا بتوانید هر آکورد پیچیده‌ای را با شنیدن یک ثانیه از موسیقی نام‌گذاری کنید. بهتر است این مهارت را مرحله‌به‌مرحله بسازید.
از یک آهنگ ساده شروع کنید، گام احتمالی را پیدا کنید، به باس گوش دهید، ریشه آکورد را مشخص کنید و بعد ماژور یا مینور بودن آن را بررسی کنید. سپس آکورد را روی ساز امتحان کنید و ببینید آیا با ملودی و هارمونی آهنگ هماهنگ است یا نه.
بعد از اینکه این مراحل برایتان راحت شد، می‌توانید سراغ معکوس‌ها، آکوردهای هفتم، آکوردهای خارج از گام و تغییرات هارمونیک بروید.
نکته مهم این است که هنگام گوش دادن به موسیقی فقط دنبال نام آکورد نباشید. سعی کنید بفهمید آکورد چه نقشی در گام دارد و به کجا حرکت می‌کند. وقتی این نوع شنیدن برایتان عادت شود، درآوردن آکورد آهنگ‌های جدید بسیار سریع‌تر و قابل‌اعتمادتر خواهد شد.
